Category Archives: TẢN MẠN

Đi một mình

Suốt cả một tuần nay tôi miệt mài gõ những trang ghi nhận của nhà văn Mai Thảo về văn nghệ và cuộc sống mà ông đăng trên tuần báo Nghệ thuật kể từ số 34. Tôi có cảm giác say mê gõ như đã một lần gõ những sáng tác của Triều Sơn trước đây.

Tôi cảm thấy tôi là người được may mắn, may mắn toàn vẹn khi thưởng ngoạn văn MT, nhất là qua thể loại tùy bút. Bởi, chẳng những mắt được đọc, mà ngón tay được biến những con chữ vô tri, từ lâu bị lãng quên trong phần mộ oan nghiệt của lịch sử, thành những chữ sống. Tôi đã tận dụng tối đa những gì mà khoa học hiện đại đã ban cho loài người hôm nay qua kỹ thuật digital. Chỉ một cái click là chữ chết thành chữ sống. Những trang scan lạnh lẽo, mờ nhạt có khi ố vàng, được mặc lại bằng chiếc áo digital, sau một cuộc biến đổi Google OCR.
Để từ đây, tôi bắt đầu đọc từng chữ, từng hàng, đối chiếu, và sửa chửa lại. OCR chỉ tốt cho những trang chữ in sau 1980, khi mà điện toán đã bắt đầu thịnh hành, còn những trang trước 1975, bị mối ăn, bị ẩm mục, giấy thì như bị mục nát, làm sao mà có đạt thành quả tốt dù chỉ là 30 % ?
Vậy mà tôi làm. Sửa từng chữ. Chữ sai nhiều. Nhưng mỗi lần dọc nó, thấy chữ không còn là những ký hiệu của abc mà trái lại là chữ sống. Từ chữ sống ấy, ta mới thấy được ý nghĩa của chữ và càng ngưỡng một người đã viết nên những hàng chữ ấy. Như đoạn văn sau đây, của Mai Thảo, với cái câu tôi phải lạnh mình:Đi một mình trong buổi chiều mình.
Tại sao lại là buổi chiều mình?Tôi  đang hỏi. Chắc bạn cũng đang hỏi. Vâng, buổi chiều là một mẫu số chung. Nhưng mỗi người có những buổi chiều riêng trên vòng quay của quả đất. Buổi chiều anh ở bên này đất Mỹ. Buổi chiều em ở bên kia Việt Nam. Buổi chiều anh ở Mỹ một mình. Buổi chiều em ở Việt Nam nồi cơm bốc khói. Thèm lắm em ơn nồi canh chua cá lóc. Em còn nhớ anh xin bỏ nhiều ớt cho cay.
Có phải ?

 

(Bắt đầu trích)

….Mỗi buổi sáng gỡ một tờ lịch, sao thấy cử chỉ mình lạnh lẽo hư vô. Cúi đầu xuống. Kéo cao cổ áo lên, mà sống. Đi một mình trong buổi chiều mình. Chiều cao vút mây. Đi một mình trên con đường nhỏ. Đường lang thang thôi đi về đâu. Đi một mình trong im lặng lớn. Im lặng lớn hơn mọi tiếng động đời. Đi một mình trong mưa bay. Mưa hết tháng năm, mưa chiều mưa đêm và tôi sống với thời gian tới, thiếu lắm những tấm áo ngự hàn mầu nắng.
(Nghệ thuật số 45)

lửa đỏ

Sáng nay, qua Google OCR và nhờ Zoom +200 tôi đã đánh máy được 5  trong số 18 bài ghi nhận về văn nghệ và cuộc sống của nhà văn Mai Thảo. Tôi sẽ đi toàn 18 bài trên Thư Quán Bản Thảo số 85 dự trù phát hành vào tháng 7 sắp tới.
Càng ngày sự khó khăn về tuổi tác đã làm bằng hữu người đọc xa dần  và mất dần. Ngay cả tôi mỗi lần đọc là phải zoom đếm 200 %. Chữ trên Màn ảnh phải dùng size large hay extra large.
Biết vậy, vẫn lên đường như thời làm lính đi đầu thám kích. Tại sao.
Nhà văn Mai Thảo đã nói hộ.

Như một đoạn nhật ký mà nhà văn Mai Thảo ghi trên NT số 38 (ngày 31-6-1966), xin đăng lại:

Thứ năm 30–6
Tạ Tỵ tạt qua tòa soạn. Buổi sáng rực rỡ làm nhớ đến mầu sắc, và mầu sắc là nhớ đến hội họa. Hỏi Tạ Tỵ về sự vẫn im hơi bặt tiếng quá lâu của cuộc triển lãm tranh ảnh, mà chúng tôi đã báo trước từ năm ngoái, mà mọi người đều đợi chờ. Đáp cụt lủn: “Dẹp”. Iỏi tại sao, Tạ Tỵ trả lời rằng thưởng ngoạn hội họa không có chỗ đứng hiện nay giữa một đời sống chồng chất những vấn đề sinh kế đè nặng. Nói thế nhưng rồi lại nói : « sáng nay vừa vẽ xong một bức tranh đẹp quả ». Mâu thuẫn nghệ thuật đó. Hiện tượng sáng tác đó, Tranh không trưng bày. Nhưng sáng nay, vẫn thêm 1 bức mới thành hình. Nhưng sống được với mâu thuẫn đó, phải do hai điều kiện. Thứ nhất : tâm hồn còn lửa đỏ. Thứ hai: yêu mình, yêu công việc làm mình đến tận cùng.

Sự mầu nhiệm của nghệ thuật @

Mấy hôm nay  thế giới mạng xôn xao về  chuyện một thí sinh  của chương trình  “America’s Got Talent”  đã làm chấn động những người yêu nghệ thuật qua sự diễn xuất tuyệt vời có một không hai của chàng.  Đó là Kodi Lee. 22 tuổi, mù và bị chứng tự kỷ (autism). Autism là căn bệnh về thần kinh não bộ, ảnh hưởng phần lớn ở tiếng nói (communication).
Thú thật tôi  đã xem  biết bao nhiêu lần về cái video  này. Cứ mỗi lần xem là mỗi lần  muốn  rưng rưng ! Continue reading Sự mầu nhiệm của nghệ thuật @

Băng Đồng

Tôi vừa đọc  một  đoản văn tùy bút rất ngắn của Mai Thảo trên tuần báo Nghệ Thuật số 28 phát hành ngày 23-4-1966. Dĩ nhiên là hay, vì có mấy ai qua mặt MT về thể loại hành văn tùy bút của ông.
Nhưng càng đọc càng thấy nỗi bất hạnh mà thế hệ sau ông phải gánh chịu.
Đoản văn của Mai Thảo mang tên là Băng đồng:


…Lâu lắm, tôi không ra ngoại ô. Lâu lắm tôi không ngồi giữa lúa. Và như cũng đã lâu lắm tôi đã đánh mất những phiến trời xanh biếc của tuổi thơ, lâu lắm tôi không gặp lại mình tuổi nhỏ. Thế giới tôi xưa là những chân đê và những cánh đồng. Con đường nhỏ lượn giữa hai bờ tre cù, lồi lõm chân trâu, nồng nồng bùn đất. Tiếng cu gáy trong trưa chói chang. Tiếng chó, tiếng mèo, tiếng gà, tiếng vịt. Tiếng đòn gánh trong tinh sương mờ mờ bóng đất. Cá đớp mồi dưới từng chân bèo, trồng ngũ liên những mùa mưa bão, kiềng khua của người đi tuần, lộc cộc mỏng đập trâu bò về chuồng, rào rào đá lặn cán lụa trong trắng, lúa chín, trắng sáng, cỏ non, đất nâu, chợ họp đầu đình, cầu đá cuối thôn, khỏi hoàng hôn lượn lờ mái rạ, ngô và thềm, ba gian và  hai chái, thế giới tuổi nhỏ của người đó, ở nơi tôi, khi bỏ đi, nhớ và nghĩ lại có như một phụ bạc, một đánh mất, mà mỗi lần nghĩ lại, như chiều nay giữa lúa, thấy cái mình đánh mất lớn lao hiếm quý vô ngần. Tôi nghĩ, càng lớn, người ta càng xa dần hết thảy. Ý thức sáng suốt là biến  thể của một trạng thái rừng rưng…

Thế hệ của Mai Thảo  (sinh năm 1927) là  thế đấy ! Đẹp biết bao. Và cũng hoang đường biết bao.
Còn thế hệ chúng tôi, của những kẻ sinh sau ông 10, 20 năm, thì sao. .
Vâng chúng tôi cũng  “băng đồng ” thật,  nhưng  băng đồng để đi vào vùng tử địa:

Băng đồng, băng đồng đêm hành quân
Người đi ngoi ngóp nước mông mênh
Về đây Bình Định ma thiên lảnh
Mỗi bước đi rờn rợn âm hồn…
(THT – trung đội)

Vâng, chúng tôi có cái thế giới tuổi nhỏ  thật, nhưng là một thế giới mà:
còn nhớ không Gia
trong những đêm đen nào
lũ chó mực cất cổ tru thảm thiết bên những căn nhà trụi nóc
rồi theo đó chiến tranh trở về
với chiếc cày lửa và mầm đạn đồng gieo mạ xu
ống vườn tược của chúng ta
nơi đó mọc lên những thân cây than. và lũ quạ mun ủ rũ đôi mắt tròn số không

còn nhớ gì không!
những người mất đầu vì một quyền văn
 phạm ngoại ngữ
những người bị mổ bụng vì mặt biên áo trong có in ba màu
những đứa con gái 10 tuổi bị phá trinh
những bà lão sáu mươi bị hãm hiếp
lưỡi dao dài phạt ngang
huych! chiếc đầu bạc rơi xuống như quả dừa khô
còn nhớ không Gia !
đứa trẻ sơ sinh nào chết cứng trên đôi vú
xanh của người đàn bà phọt óc

Tiếng tru thất thanh của thời gian chó má
từng bầy từng lũ bị đập đầu
hy sinh cho cách mạng đi vinh hạnh thay
lũ chó !
những con chết hụt trung tính chạy về
chủ lại mang chúng đến đoạn đầu đài
đòn cây giáng xuống
con mắt văng ra rơi trên nền đất cứng
con mắt kia vẫn không ngớt phóng ra lời
kêu cứu người chủ thâm tình  !

(Kiệt Tấn – dòng sông và con thuyền  hai mươi tuổi, tuần báo Nghệ Thuật số 10)

Hai thế hệ, dù triệu triệu bộ não có lối suy nghĩ cá nhân, nhưng có cùng một mẫu số chung là lịch sử.
Trong khi ông  và những nhà văn nhà thơ ở SG quay mặt với lịch sử, việc cớ cái đẹp là trường cữu, là vĩnh hằng, thì ngay ở trên  Nghệ thuật số 28  phát hành vào năm 1966 này, đăng  bài thơ của Huy Tưởng (sinh năm 1942) và Trần Dzạ Lữ (sinh năm 1949), như là hai tiếng kêu trầm thống ai oán của tuổi trẻ VN:

 

Ôi, non sông ta gấm vóc mà sao khán giả là tiếng khóc. Người thơ làm bài thơ lúc ông mới 17 tuổi, cái tuổi lẽ ra phải đầy những mộng ước sáng ngời..
Ôi, hai mươi năm, sao không happy birthday mà cứ bơi hoài bơi mãi, không phải bằng hai cánh tay rắn chắc của tuổi trẻ mà bằng hối tiếc, giận hờn, hoài nghi, tiếng khóc !

Kết luận:

Băng đồng của Mai Thảo là một bài tùy bút tuyệt vời, nhưng nhìn lại, nó lạnh lùng vô tình trước lịch sử   cái lịch sử mà tuổi trẻ chúng tôi gánh chịu như chúng tôi trích từ thơ Kiệt Tấn, Huy Tưởng và Trần Dzạ Lữ.

Tác phẩm của ông không đi vào lòng người nhiều, không tạo ra một dấu ấn sâu đậm vào tâm trí người đọc, cũng không giúp cho người đọc được học hỏi một vài điều gì đó về nhân sinh, lịch sử…

Trái lại, nhà thơ Tô Thùy Yên sở dĩ  được nhắc nhở nhiều, không phải vì ông là một nhà thơ chính của nhóm Sáng Tạo. Mà được nhắc nhờ những áng thơ bắt nguồn và khởi dậy từ niềm đau của  lịch sử mà thế hệ chúng tôi là nạn nhân chánh.
(Mời đọc  “nhà thơ Tô Thùy Yên, Sáng Tạo và hậu Sáng Tạo”)