Tản mạn về thơ

Thức dậy lúc 4 AM. Nằm nán khoảng 10 phút trên giường. Như ngày thơ, mẹ kêu dậy học bài, vẫn giả vờ không nghe, để nán lại ít lâu. Ngày ấy, nán vì ngại dậy, ngại học bài, ngại ra ngoài sân lạnh cắt để rửa mặt. Và có khi là còn vướng vất cơn mơ… Nhưng bây giờ tuổi già, thì nằm nán, để tâm hồn như bay bổng. Thơ hình như nhập vào hồn. Bong bóng thì nhẹ, và bay kên trời thì lơ lửng. Thơ cũng vậy. Lơ lửng. Lâng lâng. Có khi nghĩ đến một câu thơ cũ, thấy lại hình ảnh xưa, trở lại cùng quá khứ: Nghe như bùn ướt còn vương tóc/ Lính bụi mà em có thương không ? Thơ tôi đấy. Cái chàng trung đội trưởng thám kích ấy may mắn lắm. Bởi hắn là thi sĩ. Hắn thăng hoa nỗi khỗ cực trăm bề của một đêm trắng mắt, hay lội đồng, băng rạch, bùn dính cả áo quần tóc tai… để dỗ dành hắn. Hắn vinh danh mùi bùn để an ủi trái tim trong khi các em quay mặt hay chỉ mơ những hoàng tử…. Ôi hớp cà phê đầu ngày, điếu thuốc đầu ngày. Rồi tiếng nước sôi, tiếng lửa reo, rồi đôi má của cô hàng chợ Huyện trở nên au hồng dưới ánh lửa. Cô hàng chợ Huyện mơ gì nhỉ / mà sao im lặng như tương tư/ Tôi biết đêm rồi không chó sủa/ Đêm rồi tôi cũng dệt cơn mơ…

Niềm vui tùy theo người  có một quan niệm riêng. TCS thì mỗi ngày cho tôi chọn niềm vui.  Ông chọn bởi vì niềm vui quá nhiều. Còn tôi làm gì có nhiều để mà chọn nó cho đẹp cuộc đời. Đêm trắng mắt giữa lòng mật khu.  Và ngày thì trưa mới thấy rõ những vách đá vây quanh, thì làm gì mà được cơ hội tìm một nụ hoa cho đời mình… Cũng như bây giờ, cái hoàn cảnh của một lão già có vợ bị liệt bại không thể ngồi dậy, rồi thêm cái con quỉ nhập tràng đã chiếm lấn bộ bán cầu não, thì làm sao tôi có thể chọn cho đời mình một niềm vui ? Cái bát rượu đời của tôi tuổi trẻ thì đầy máu, hay mồ hôi tủi nhục, và bây giờ thì đầy lệ…
May mắn, tôi là nhà thơ.  Tại sao nhà thơ đồng nghĩa với nỗi may mắn ?

Bởi vì thơ đi với cái đẹp. Khổ cũng đẹp. Sướng cũng đẹp. Em là gái trời bắt xấu cũng đep. Hay em đẹp như tiên nga cũng đẹp. Dưới mắt nhà thơ, hình ảnh những bông súng trên đầm khổ sai khác với con mắt thường tình. Hay cái thập tự giá trên ngọn đồi sọ ở Kinh Nhà Chung khác với cái nhìn của người thường. Nếu trong những năm tháng làm lính dữ, lạc lỏng trong rừng, nếu những con kiến, lá giang, nước sương, con chuột là những thứ vật chất để tôi có thể áp dụng bài học mưu sinh thoát hiểm, thì nửa đêm vầng trăng lấp ló giữa những cành lá rậm rạp của núi rừng, hay những nụ hoa vàng, hoa đỏ, hỏa hoàng, mọc dại giữa bãi cốt xương, thì làm lòng mình cảm thấy nao nao… Thơ là sự giao cảm giữa  giác quan, nhất là đôi mắt và trái tim và bộ bán cầu nảo. Đôi mắt nhìn. Chưa đủ. Phải nhờ trái tim mới có thể rung động. Và cuối cùng qua cái đầu, sữ rung động kia được thăng hoa, vinh danh.

Đó là lý do tại sao tôi tự cho mình là nhà thơ. Nó cứu tôi. Dù tôi biết thơ tôi thúi lắm, ghê lám. Hãy tha lỗi, tôi không phải là nhà đạo đức. Tôi là cựu  linh thám kích, quen chủi thề, ăn tục, nói tục:

Giờ tôi chân rã tay rời
Lơ trăng lơ gió lơ trời lơ mây
Lơ lồn để nó leo cây
Đê tôi còn lại cái …cọc này buồn thiu !
2.

Mỗi ngày mấy tiếng thăm nom
Mỗi ngày mấy tiếng bồ hòn nuốt vô
Vô rồi ra cửa hậu môn
Có khi, không hậu mà ra môn làng
Thơ thì thum thủm thảm thương !

 

Tính phổ quát trong một bài thơ

Bài thơ Lưu biệt của Phạm Ngọc Lư được trích từ thi phẩm Đan Tâm  (1) có nội dung như sau:

Qua cầu một cỗ áo quan
Tiếng sênh dìu bước hai hàng âm công
Bước theo khăn chế áo sồng
Hắt hiu cờ rũ lạnh lùng vàng rơi
Chân cầu nước ngậm ngùi trôi
Tiếng kinh tiếp dẫn bồi hồi tràng giang
Đôi bờ lưu biệt linh quan
Nước soi bóng nến hai hàng lung linh
Người không về cõi u minh
Người về bản thổ nặng tình cố hương
Từ nay mây khói vô thường
Theo người nhập thể cội nguồn nghìn xưa

                                         (Nam Phước, tháng 6 – 1998)

 

 

 

 

 

 

 

Một câu hỏi là tại sao thi sĩ lại chọn giòng sông  làm bối cảnh cho đám tang thay vì chọn ngọn đồi, đồng cỏ, chân đèo hay con đường tỉnh lộ, hay ngoại ô thành phố như  trong bài thơ của Phổ Đức sau đây: 

vào khuya phố ngủ đèn mờ
đường heo hút gió dưới bờ cây đêm
xe đi khấp khểnh gập ghềnh
thây nằm trơ lạnh ngả nghiêng gục đầu
mặt mày nhầy nhụa mắt sâu
tay xuôi má hõm máu sầu tràn môi
về đâu khi héo cuộc đời ?
chiếc thân mệnh bạc quê người dở dang
xác vùi đâu giữa đêm tàn?
xe qua cầu nhỏ tiếng than lạc loài
công danh sự nghiệp mấy ai?
thấy gì hơn mảnh hình hài quắp co!
rũ đời trong chiếc xe bò
hỏi ai tránh được bước đò thời gian
ngoại ô sương lạnh buông màn
không gian truy niệm mây đan mưa nhòa
đường vào nghĩa địa mờ xa
xe lăn tiếng mỏi nghe mà buồn tênh!

 (Phổ Đức – Xe bò đưa xác)

 hay ở một xóm ăn chơi giang hồ trong một bài thơ của Văn Cao:

Ngã tư nghiêng nghiêng xe xác
Ði vào ngõ khói Công Yên
Thấy bâng khuâng lối cỏ u huyền
Hương nha phiến chập chờn mộng ảo
Bánh nghiến nhựa đang kêu xào xạo
Ai vạc xương đổ sọ xuống lòng xe
Chiếc quỷ xa qua bốn ngả ê chề
Chở vạn kiếp đi hoang ra khỏi vực
Mưa, mưa hằng thao thức
Trong phố lội đìu hiu
Mưa, mưa tràn trên vực
Trong tối gục tiêu điều
Mang linh hồn cô liêu
Tiếng xe càng ám ảnh
Tiếng xe dần xa lánh
Khi gà đầu ô kêu.

(Văn Cao – Chiếc xe xác qua phường Dạ Lạc)

Ở Phổ Đức nhà thơ chọn bối cảnh là một ngoại ô trong đêm về sáng. Ở Văn Cao, là Phường Dạ Lạc. Còn ở Phạm Ngọc Lư là giòng sông. Mỗi tác giả có mỗi lối chọn lựa để mà sơn phết vào thơ mình.
.
Theo tôi, chỉ có giòng sông mới thật sự trọn vẹn.. Chỉ có giòng sông mới có đôi bờ sinh và tử…  Bao nhiêu áng thơ văn, có áng thơ văn nào lấy ngoại ô hay một xóm ăn chơi để nói về ý nghĩa của cái bến cuối cùng của một đời người trên quả đất? Chỉ có giòng sông. Hàng triệu năm trôi qua, giòng sông vẫn vậy, con đò nhân sinh vẫn tiếp tục đón người về bên kia cõi khác… Vẫn là cuối cùng là hai chữ “không” và “về”. Vẫn là “lưu” và “biệt”.

Chân cầu nước ngậm ngùi trôi
Tiếng kinh tiếp dẫn bồi hồi tràng giang
Đôi bờ lưu biệt linh quan
Nước soi bóng nến hai hàng lung linh
Người không về cõi u minh
Người về bản thổ nặng tình cố hương…

Đó là lý do tại sao tác phẩm Câu chuyện một dòng sông  của H. Hesse do Phùng Khánh & Phùng Thăng dịch lại dược đón nhận.
Có phải vậy không ?

(1) Đan Tâm, thơ Phạm Ngọc Lư, Thư Ấn Quán tái bản tại Hoa Kỳ

Ghi vội (7): Dự án

Tôi có thói quen thức dậy vào khoảng 2 giờ sáng.  Đầu tiên là thử cặp giò của mình. Thấy không sao, từ gout đến khớp, lòng chợt dấy lên một niềm cảm tạ. Và để đổi lại là ngồi lại trước màn ảnh computer.
Để tiếp tục cho một dự án về văn chương.
Dự án văn chương ? Sao lại là dự án ?
Continue reading Ghi vội (7): Dự án